Phần lớn trẻ em trong giai đoạn khủng hoảng tâm lý thường rất khó để giáo dục. Tuy nhiên, nếu hiểu rõ về các giai đoạn khủng hoảng của con, cha mẹ sẽ giảm bớt những căng thẳng, lo lắng. Sau những nghiên cứu, Vygotsky – nhà Tâm lý học, Văn hoá – Xã hội lỗi lạc người Nga và cộng sự đưa ra một số mốc khủng hoảng lứa tuổi như sau:
1. Khủng hoảng sơ sinh (2 tháng – 1 tuổi)
Trong giai đoạn này, sự phát triển thể lực của trẻ suy giảm trong những ngày đầu tiên sau khi sinh. Sự thay đổi môi trường sống đòi hỏi ở đứa bé khả năng thích nghi cao. Giai đoạn này là một sự chứng thực và khẳng định mạnh mẽ về sự phát triển và tạo sinh cái mới. Trẻ xuất hiện những cấu trúc mang tính mới hoàn toàn, phát triển những kỹ năng mang tính mới lạ – đây cũng chính là những khó khăn và thách thức mà trẻ gặp phải trong giai đoạn này.
2. Khủng hoảng 1 tuổi (1 – 3 tuổi) – khủng hoảng tuổi ấu thơ
Theo lý thuyết gắn bó của John Bowlby, trong giai đoạn này các đặc điểm của đứa trẻ trong mối quan hệ mẹ – con được coi là đặc điểm chính. Đứa trẻ tạo lập sự tin tưởng vào thế giới thông qua việc xây dựng mối quan hệ với người mẹ.
Sự ôm ấp, yêu thương, vỗ về của người mẹ giúp trẻ xây dựng niềm tin vào thế giới xung quanh và tạo lập sự tự tin của bản thân mình với thế giới. Ngược lại sự thờ ơ, xa lánh, thiếu dẫn dắt hoặc sự gắn bó một cách thái quá của mẹ khiến con có cảm giác thiếu tin tưởng hoặc bất an đối với thế giới bên ngoài. Sự khủng hoảng ở giai đoạn này chính là: Khủng hoảng niềm tin trong việc xây dựng mối quan hệ với thế giới quan thông qua hình ảnh người mẹ.
3. Khủng hoảng tuổi lên 3 (3 – 6 tuổi)
Giai đoạn này được nhiều nhà nghiên cứu gọi là: Giai đoạn chống đối hay Giai đoạn ngang bướng. Giai đoạn này đặc trưng bởi sự thay đổi mạnh mẽ và bất ngờ trong nhân cách và nội tâm của đứa trẻ trong một thời gian ngắn. Trẻ thể hiện tính ngang ngạnh, khó dạy bảo, thất thường và tự tiện.
Trong giai đoạn này, trẻ có sự thay đổi sâu sắc trong nhận thức về bản thân mình. Trẻ lên 3 thoát khỏi sự áp đặt hay ra lệnh từ phía phụ huynh và giáo viên. Con nhận ra vai trò – quyền lực của mình trong mối quan hệ với bạn bè – người lớn. Trẻ có nhu cầu to lớn và mạnh mẽ trong việc khẳng định cái tôi cá nhân, thường thể hiện bằng việc chống đối hoặc làm ngược lại ý muốn của người chăm sóc.
Đồng thời, những trẻ này đã gần như đạt được sự hoàn thiện trong các hoạt động vận động thô, các cơ bắp của trẻ có sự lớn mạnh, trẻ bộc lộ nhu cầu vận động cao…thể hiện ở việc trẻ rất ưa những hoạt động chạy nhảy, không chịu ngồi im hoặc hay bị phân tán sự chú ý trong khi học tập.
4. Khủng hoảng 7 tuổi (7 – 12 )
Đây là giai đoạn trẻ có sự chuyển tiếp từ mẫu giáo sang tiểu học, là độ tuổi đi học chính thức. Trẻ ở độ tuổi này, không còn là tuổi mầm non nhưng cũng chưa hẳn là tuổi thiếu nhi. Trẻ vẫn giữu lại rất nhiều nét tính cách của tuổi mẫu giáo nhưng đồng thời phải thay đổi để kịp thích nghi với đặc điểm của việc học tập chính thức trong trường Tiểu học. Trẻ thể hiện sự mất cân bằng tâm lý, chưa có sự vững vàng về ý chí và tình cảm cùng với đó là sự thay đổi đột ngột trong hình thức học tập và giáo dục.
Việc học lúc này đã trở thành bắt buộc, không còn là những hoạt động chơi ở lớp mầm non, giờ học kéo dài, bắt đầu xuất hiện áp lực của việc kiểm tra và đánh giá ở trên lớp cùng với sự kỳ vọng từ phía gia đình. Trẻ rất dễ rơi vào tình trạng mệt mỏi, chán nản và có tính cách chống đối. Trẻ cũng biểu hiện sự khó tập trung do bị thay đổi giờ giấc sinh hoạt và phương pháp học tập.
Trên đây là 4 giai đoạn khủng hoảng của trẻ mà ba mẹ có thể tham khảo. Để cập nhật thêm các thông tin hữu ích khác về kinh nghiệm, phương pháp dạy học cho bé, ba mẹ truy cập eKidPro nhé. Chúc ba mẹ và bé có những giây phút tuyệt vời bên nhau!
eKidPro - tiếng Anh cho bé 